De current ratio is een fundamenteel financieel kengetal dat de kortetermijnliquiditeit van een onderneming meet. Het geeft de verhouding weer tussen de bezittingen die op korte termijn in geld kunnen worden omgezet (vlottende activa) en de schulden die op korte termijn moeten worden betaald (kortlopende schulden). In de financiële wereld wordt dit getal gebruikt om te beoordelen of een organisatie aan haar directe financiële verplichtingen kan voldoen, zonder in acute betalingsproblemen te komen of extra leningen te hoeven afsluiten.
Deze ratio is een essentieel onderdeel van het bredere werkkapitaalbeheer. Analisten, investeerders en kredietverstrekkers beschouwen het als een belangrijke graadmeter voor de financiële wendbaarheid en het voortbestaan van een bedrijf op de korte termijn.
De Historische Context en Herkomst
De term ‘current ratio’ en de bijbehorende analysemethodiek zijn ontstaan tijdens de late 19e en vroege 20e eeuw, in de nasleep van de industriële revolutie. Door de enorme schaalvergroting van bedrijven en de toename van internationale handel, konden bankiers bedrijven niet langer louter op basis van persoonlijk vertrouwen financieren. Er ontstond behoefte aan gestandaardiseerde, kwantificeerbare risicoanalyses.
De term ‘current’ (wat in het Engels ‘actueel’ of ‘lopend’ betekent) werd in de accountancy geïntroduceerd om de operationele cyclus van een bedrijf aan te duiden. Traditioneel wordt deze kortetermijncyclus vastgesteld op twaalf maanden. De current ratio werd zo de gouden standaard om te testen of het ‘lopende’ vermogen voldoende was om de ‘lopende’ verplichtingen af te dekken.
De Formule en de Componenten
De berekening van de current ratio is universeel en maakt gebruik van twee hoofdposten die op elke standaardbalans te vinden zijn. De formule luidt als volgt:
Current Ratio = Vlottende activa / Kortlopende schulden
Voor een nauwkeurige analyse is het cruciaal om te begrijpen welke subcategorieën hier exact onder vallen:
Vlottende activa (Current Assets)
Dit omvat alle bezittingen die naar verwachting binnen één jaar of binnen één normale bedrijfscyclus worden gerealiseerd, verkocht of verbruikt. Tot de vlottende activa behoren:
- Liquide middelen: Kasgeld, banktegoeden en direct opneembare deposito’s.
- Handelsdebiteuren: Openstaande facturen van klanten die nog betaald moeten worden.
- Voorraden: Grondstoffen, halffabricaten, onderhanden werk en eindproducten.
- Kortlopende beleggingen: Aandelen of obligaties die snel en zonder groot waardeverschil verkocht kunnen worden.
- Overlopende activa: Vooruitbetaalde kosten (zoals een vooruitbetaalde jaarpremie voor een verzekering).
Kortlopende schulden (Current Liabilities)
Dit zijn de financiële verplichtingen die binnen het komende jaar voldaan moeten worden. Hieronder vallen:
- Handelscrediteuren: Nog te betalen facturen aan leveranciers.
- Kortlopende leningen: Rekening-courantkredieten of overbruggingskredieten.
- Kortlopend deel van langlopende schulden: De aflossingen op langlopende leningen die in het komende jaar plaatsvinden.
- Te betalen belastingen en sociale lasten: Reserveringen voor btw, vennootschapsbelasting en loonheffingen.
- Overlopende passiva: Nog te betalen kosten en vooruitontvangen bedragen van klanten.
Sectorverschillen: Wat is een ‘goede’ Current Ratio?
Hoewel in de klassieke literatuur vaak een norm van 1,5 tot 2,0 wordt gehanteerd, is het in de praktijk onmogelijk om één ideaalcijfer vast te stellen. De optimale current ratio is sterk afhankelijk van de branche waarin de onderneming actief is.
- Detailhandel (bijv. supermarkten): Deze bedrijven hebben vaak een current ratio die lager is dan 1,0. Klanten betalen direct aan de kassa (hoge liquiditeit), terwijl de supermarkt haar leveranciers pas na 30 of 60 dagen betaalt. De voorraadomloopsnelheid is extreem hoog, waardoor een lage ratio geen direct risico vormt.
- Industrie en machinebouw: Bedrijven die grote machines of schepen bouwen, hebben vaak veel kapitaal vastzitten in onderhanden werk en voorraden die niet snel te verkopen zijn. Zij hebben doorgaans een hogere current ratio (2,0 of hoger) nodig om veilig te kunnen opereren.
- Dienstverlening (bijv. consultancy): Deze bedrijven hebben vrijwel geen voorraden. Hun vlottende activa bestaan voornamelijk uit debiteuren en liquide middelen. Een ratio rond de 1,2 tot 1,5 is hier vaak ruim voldoende.
Uitgebreid Voorbeeld: Trendanalyse van een Onderneming
Om de dynamiek van de current ratio te demonstreren, bekijken we de balans van TechParts B.V. over twee opeenvolgende jaren. Door jaren te vergelijken (trendanalyse) ontstaat een veel beter beeld van de financiële ontwikkeling.
| Balansposten (in euro’s) | Jaar 1 | Jaar 2 |
|---|---|---|
| Vlottende Activa | ||
| Liquide middelen | 50.000 | 30.000 |
| Debiteuren | 150.000 | 220.000 |
| Voorraden | 200.000 | 350.000 |
| Totaal Vlottende Activa | 400.000 | 600.000 |
| Kortlopende Schulden | ||
| Crediteuren | 120.000 | 240.000 |
| Kortlopend krediet bank | 80.000 | 160.000 |
| Totaal Kortlopende Schulden | 200.000 | 400.000 |
Berekening en Interpretatie
Jaar 1: 400.000 / 200.000 = 2,00
Jaar 2: 600.000 / 400.000 = 1,50
Objectieve observatie: Hoewel TechParts B.V. in beide jaren een current ratio heeft die algemeen als acceptabel wordt beschouwd, laat de trend een daling zien van 2,00 naar 1,50. Deze daling wordt veroorzaakt doordat het bedrijf zwaar heeft geïnvesteerd in voorraden en dit grotendeels heeft gefinancierd met extra kortlopende bankkredieten en door leveranciers later te betalen. De liquiditeitspositie is hierdoor krapper geworden.
De Current Ratio versus Andere Liquiditeitsratio’s
Omdat de current ratio slechts één perspectief biedt, analyseren financiële professionals deze vaak in combinatie met strengere ratio’s:
- Quick Ratio (Acid Test): Deze ratio is strenger omdat de voorraden uit de vlottende activa worden gehaald. Voorraden zijn immers de minst liquide bezittingen. De formule is: (Vlottende activa – Voorraden) / Kortlopende schulden.
- Cash Ratio: Dit is de meest conservatieve benadering. Hierbij wordt uitsluitend gekeken naar de direct beschikbare liquide middelen in verhouding tot de kortlopende schulden.
- Netto Werkkapitaal: Dit is geen verhoudingsgetal, maar een absoluut bedrag. Het is de uitkomst van de vlottende activa minus de kortlopende schulden.
Beperkingen en Aandachtspunten bij de Analyse
Een objectieve analyse vereist inzicht in de beperkingen van het kengetal. De current ratio kent de volgende blinde vlekken:
- Statisch meetmoment: De balans is een momentopname (vaak per 31 december). Seizoensgebonden bedrijven, zoals speelgoedfabrikanten of tuincentra, hebben enorme schommelingen in voorraden en crediteuren gedurende het jaar. De ratio op 31 december is mogelijk niet representatief voor hun positie in juli.
- Kwaliteit van de debiteuren: Een hoog bedrag aan debiteuren verhoogt de current ratio. Echter, als een aanzienlijk deel van deze debiteuren de facturen niet kan of wil betalen (dubieuze debiteuren), is de ogenschijnlijke liquiditeit een illusie.
- Ongelijke looptijden (Maturity Mismatch): De formule beschouwt alles binnen één jaar als ‘kortlopend’. Het maakt echter een enorm verschil in de dagelijkse kasstroom of de vlottende activa over gemiddeld 30 dagen vrijvallen en de schulden pas over 90 dagen opeisbaar zijn, of precies andersom.
Hoe bedrijven de Current Ratio sturen
Bedrijven die hun liquiditeitspositie willen beïnvloeden, hanteren diverse objectieve financiële mechanismen. Dit wordt vaak gedaan in het kader van convenanten (afspraken met de bank) of om de financiële weerbaarheid te verhogen:
- Herfinanciering: Het omzetten van kortlopende schulden (zoals een rekening-courant) naar langlopende schulden (zoals een hypothecaire lening). Hierdoor daalt de noemer in de formule, wat de ratio verhoogt.
- Factoring: Het direct verkopen van openstaande debiteuren aan een factormaatschappij om direct over liquide middelen te beschikken en kortlopende schulden af te lossen.
- Voorraadoptimalisatie: Het implementeren van ‘Just-in-Time’ (JIT) management om overtollige voorraden af te bouwen en het vrijgekomen kapitaal in te zetten voor schuldreductie.
Door de current ratio in de context van de branche te plaatsen, de onderliggende kwaliteit van de balansposten te wegen en deze te vergelijken met voorgaande periodes, ontstaat een robuust inzicht in het kortetermijnrisicoprofiel van een onderneming.