Wat is een Circuit Breaker?
Een circuit breaker is een geautomatiseerd mechanisme op financiële markten dat de handel in effecten tijdelijk of definitief stillegt bij extreme koersschommelingen. Dit instrument fungeert als een noodrem om marktstabiliteit te bewaken, paniekverkopen te dempen en beleggers de kans te geven nieuwe informatie rationeel te verwerken.
Hoewel de term vaak wordt geassocieerd met een algehele beurskrach, wordt het mechanisme in de praktijk op twee niveaus toegepast: marktbreed (voor de gehele beurs) en individueel (voor losse aandelen). In de Verenigde Staten worden de marktbrede regels formeel aangeduid als Market-Wide Circuit Breakers (MWCB).
Historische achtergrond en ontstaan
De noodzaak voor een dergelijk mechanisme werd pijnlijk duidelijk op 19 oktober 1987, een dag die de geschiedenisboeken inging als Black Monday. De Dow Jones Industrial Average verloor op die dag 22,6% van zijn waarde, de grootste procentuele daling op één dag ooit.
In de nasleep stelde de Amerikaanse overheid de Brady Commission in. Hun conclusie was dat de marktmechanismen faalden door een gebrek aan coördinatie tussen de aandelenmarkt en de derivatenmarkt (futures). In 1988 werden de eerste circuit breakers geïmplementeerd. Deze regels zijn door de jaren heen verfijnd, met name na de Flash Crash van 2010, waarbij de indexen binnen enkele minuten diep wegzakten en weer herstelden zonder duidelijke fundamentele reden. Dit leidde tot de moderne regels die vandaag de dag gelden.
De Market-Wide Circuit Breakers (MWCB)
Op de Amerikaanse beurzen (NYSE, NASDAQ) zijn de handelsstops gekoppeld aan de prestaties van de S&P 500 index. De referentieprijs is altijd de slotkoers van de voorgaande handelsdag. Er zijn drie niveaus (Levels) gedefinieerd die elk een eigen protocol in werking stellen.
| Niveau | Daling (S&P 500) | Consequentie | Tijdstip beperking |
|---|---|---|---|
| Level 1 | 7% | 15 minuten pauze | Alleen vóór 15:25 uur (Eastern Time) |
| Level 2 | 13% | 15 minuten pauze | Alleen vóór 15:25 uur (Eastern Time) |
| Level 3 | 20% | Markt gesloten voor de dag | Geldt de gehele handelsdag |
Gedetailleerde werking van de Levels
- Level 1 en Level 2
- Als de daling van 7% (Level 1) plaatsvindt vóór 15:25 uur lokale tijd, stopt de handel direct voor 15 minuten. Na heropening kan Level 1 niet opnieuw getriggerd worden op dezelfde dag. De markt moet verder dalen naar 13% (Level 2) voor een nieuwe stop. Vindt een daling van 7% of 13% plaats na 15:25 uur, dan blijft de beurs open. De gedachte hierachter is dat de markt een sluitingsprijs moet kunnen vormen (de ‘closing auction’).
- Level 3
- Dit is de ultieme grens. Bij een daling van 20% sluit de beurs direct, ongeacht het tijdstip. Alle handel stopt tot de volgende beursdag.
Limit Up-Limit Down (LULD): Voor individuele aandelen
Naast de marktbrede stops is er het Limit Up-Limit Down mechanisme. Dit is specifiek ontworpen om extreme volatiliteit in individuele effecten tegen te gaan, vaak veroorzaakt door algorithmische fouten of ‘fat finger’ fouten.
Het systeem berekent continu een gemiddelde referentieprijs over de afgelopen 5 minuten.
- Bandbreedte: Als de prijs van een aandeel buiten een bepaalde bandbreedte (meestal 5%, 10% of 20%, afhankelijk van de liquiditeit en de prijs van het aandeel) beweegt, gaat het aandeel in een “Limit State”.
- Pauze: Als de handel niet binnen 15 seconden terugkeert binnen de bandbreedte, volgt er een handelsstop van 5 minuten.
Dit verschilt van een “Trading Halt” die handmatig wordt opgelegd door de beurs in afwachting van belangrijk nieuws (pending news). LULD is puur een reactie op prijsactie.
Circuit Breakers in de Futures-markt
Een belangrijk en vaak onderbelicht aspect is de handel in futures (termijncontracten) buiten de reguliere openingstijden van de beurs. De Amerikaanse aandelenmarkten zijn ’s nachts gesloten, maar de handel in S&P 500 E-mini futures gaat bijna 24 uur door.
Voor deze futures gelden vaak strengere regels, zoals een “limit down” van 5%. Als de futures tijdens de nachtelijke handel 5% dalen, wordt de handel niet gestopt, maar mag er niet worden gehandeld tegen prijzen lager dan die grens. De prijs “kleeft” dan aan de ondergrens totdat er weer kopers zijn of de reguliere markt opent. Dit fungeert vaak als een voorbode voor de opening van de reguliere aandelenmarkt.
Historische toepassing: De crash van maart 2020
Lange tijd bleef het triggeren van een marktbrede circuit breaker een theorie. Echter, tijdens de uitbraak van de COVID-19 pandemie en de gelijktijdige daling van de olieprijzen, werd het mechanisme in maart 2020 maar liefst vier keer geactiveerd:
- 9 maart 2020: S&P 500 daalde 7% bij opening.
- 12 maart 2020: S&P 500 daalde 7% kort na opening.
- 16 maart 2020: S&P 500 daalde 7% direct bij opening.
- 18 maart 2020: S&P 500 daalde 7% in de middag.
Deze gebeurtenissen bewezen dat het systeem functioneerde zoals bedoeld: de handel stopte, ordes werden geherstructureerd en de markten heropenden ordelijk, hoewel de trend neerwaarts bleef.
Kritiek en het Magneet-effect
Ondanks de beschermende functie is er wetenschappelijke discussie over het magneet-effect (magnet effect). Dit fenomeen beschrijft de psychologie van beleggers wanneer de koersen een circuit breaker naderen.
Stel dat de markt op -6% staat en beleggers weten dat de handel stopt bij -7%. De angst om opgesloten te zitten in posities die niet verhandelbaar zijn (illiquiditeit), kan ervoor zorgen dat handelaren preventief gaan verkopen. Hierdoor wordt de koers als een magneet naar de -7% grens getrokken, waardoor de stop die men wilde voorkomen, juist wordt veroorzaakt.
Internationale context: Euronext en andere beurzen
Hoewel de termen en percentages verschillen, hanteren bijna alle grote beurzen soortgelijke systemen.
- Euronext (Amsterdam): Gebruikt “volatility interruptions”. Als een aandeel te snel stijgt of daalt, wordt de handel kortstondig opgeschort (vaak 3 minuten) en volgt er een veiling (auction) om een nieuwe evenwichtsprijs te vinden.
- Japan en China: Hebben in het verleden geëxperimenteerd met zeer strakke circuit breakers, soms met averechts effect waardoor ze weer werden afgeschaft of verruimd.
Conclusie
De circuit breaker is een essentieel onderdeel van de marktinfrastructuur. Het beschermt de integriteit van het financiële systeem tegen paniek en technische fouten. Voor de belegger is het van belang om te weten dat deze niveaus bestaan, omdat ze direct invloed hebben op de mogelijkheid om posities te openen of te sluiten tijdens turbulente marktomstandigheden.